Nationaal Jaarcongres Overprikkeling 2026

Dr. Irene Huenges Wajer, klinisch neuropsycholoog | Amsterdam UMC

Veel mensen ervaren een verhoogde prikkelgevoeligheid na acuut ontstaan hersenletsel zoals een beroerte of traumatisch hersenletsel. ‘Ik heb last van overprikkeling’ is dan ook een veel gehoorde uitspraak.

Maar wat is overprikkeling eigenlijk en bedoelt iedereen hier wel hetzelfde mee? Als we goed luisteren naar ervaringsdeskundigen horen we verschillende klachten. Zo is ‘alles komt harder, intenser, scherper binnen’ niet hetzelfde als ‘ik hoor alles even hard’. Het is daarom van belang om de onderliggende mechanismen van deze verschillende typen overprikkeling uit elkaar te rafelen zodat er zorg op maat kan worden ontwikkeld en aangeboden.

In deze presentatie wordt een model gepresenteerd dat behulpzaam is om individuele verschillen te begrijpen en gerichte behandeladviezen te kunnen geven.

Prof. Caroline van Heugten, Hoofd Expertisecentrum Hersenletsel Limburg |hoogleraar Neuropsychologie, Maastricht University

In deze lezing wordt overprikkeling niet benaderd als een op zichzelf staand symptoom, maar als een uiting van hoe ons brein en lichaam betekenis proberen te geven aan overweldigende ervaringen. Vanuit inzichten uit de neurowetenschappen en hechtingsonderzoek wordt verkend hoe vroegkinderlijk trauma doorwerkt in de manier waarop we prikkels van binnen en buiten waarnemen, verwerken en met elkaar verbinden. Wanneer deze afstemming verstoord raakt, kan het moeilijk worden om onderscheid te maken tussen veiligheid en dreiging. Prikkels kunnen dan sneller als intens of overweldigend worden ervaren, wat kan leiden tot gevoelens van fragmentatie, verlies van samenhang en verminderde grip op het eigen functioneren. Dissociatie wordt daarbij niet zozeer gezien als een tekort, maar als een begrijpelijke en vaak noodzakelijke manier waarop het systeem zich organiseert onder omstandigheden van langdurige onveiligheid.

De lezing laat zien hoe deze processen samenhangen met veranderingen in de wisselwerking tussen hersenen en lichaam, onder andere in de manier waarop signalen worden voorspeld, geïnterpreteerd en gevoeld. Dit helpt te begrijpen waarom overprikkeling en dissociatieve ervaringen soms overlappen met fenomenen die we ook zien bij psychose, zoals stemmen horen of een veranderde beleving van de werkelijkheid. Door overprikkeling te begrijpen als het resultaat van een verstoorde, maar betekenisvolle afstemming tussen brein, lichaam en omgeving, ontstaat een ander perspectief op behandeling. De focus verschuift van het verminderen van klachten naar het herstellen van regulatie, samenhang en belichaamde ervaring, binnen een relationeel veilige context.

Over de spreker: Tamar van Raalten is klinisch psycholoog/psychotherapeut. Ze is gepromoveerd in neurowetenschappelijk onderzoek en heeft zich gespecialiseerd in (lichaamsgerichte) behandeling van trauma en dissociatie, waaronder EMDR, sensorimotor psychotherapie en yoga. Tamar is werkzaam bij Trauma en Transitie (Centrum voor Transitie) in Doorn, waar behandelingen voor mensen met complex trauma en dissociatieve problematiek worden aangeboden.

Dr. Tamar van Raalten, Klinisch Psycholoog, Psychotherapeut | Trauma en Transitie (Centrum voor Transitie)

Hoe een partijtje honkbal op vakantie kan leiden tot het worden van professional naar ervaringsdeskundige. Is dat wat je dan denkt te weten en wat je vraagt aan je patiënten wel juist? Wat bedoel je als professional met foto en fonofobie en wat betekent dat in de praktijk?

Geke Overvliet is psychiater en heeft zelf ervaren hoe je plots last kan krijgen van overprikkeling. In deze lezing belicht ze overprikkeling vanuit zowel haar ervaring als ervaringsdeskundige als vanuit haar rol als professional.
Een vertaling van theorie naar praktijk.

Dr. Geke Overvliet, Psychiater | GGZ Centraal

In de forensische geestelijke gezondheidszorg, en meer specifiek binnen TBS‑klinieken, staat het begrijpen en beïnvloeden van gedrag centraal. Daarbij krijgt sensorische prikkelverwerking nog relatief weinig aandacht, terwijl het een belangrijke rol kan spelen in hoe patiënten spanning opbouwen, situaties interpreteren en reageren op hun omgeving.  Over- of ondergevoeligheid voor prikkels kan samenhangen met stress, impulsiviteit of agressie en raakt zo direct aan processen die delictgerelateerd kunnen zijn.

In deze presentatie verkennen we wat een sensorisch perspectief bij zou kunnen dragen aan risicomanagement en forensische behandeling. Door beter te begrijpen welke omstandigheden voor een individuele patiënt ontregelend zijn en welke juist helpen om overzicht en controle te behouden, ontstaat meer zicht op situaties waarin het recidiverisico kan toenemen. Tegelijkertijd biedt kennis van sensorische prikkelverwerkingspatronen aanknopingspunten voor betekenisvolle behandelinterventies, variërend van omgevingsaanpassingen tot het verbeteren van de sensorische prikkelverwerking.  Daarnaast maakt een sensorisch bewust perspectief duidelijk waarom sommige behandelvormen beter aansluiten bij de ene patiënt dan bij de andere. Wanneer de vorm, intensiteit of setting van interventies afgestemd wordt op iemands unieke sensorisch profiel, neemt de kans op effectieve behandeling toe.

In deze presentatie onderzoek we nut en noodzaak van een sensorisch afgestemde benadering van forensische zorg, voor verdere verbetering van herstel, veiligheid en delictpreventie.

Dr. Frank van den Boogert, Psycholoog & onderzoeker | Fivoor

Als er iets is waar de moderne mens behoefte aan lijkt te hebben dan is het ontprikkelen. We krijgen immers in één dag evenveel prikkels te verwerken als mensen in de Middeleeuwen in hun hele leven – toch?

In De Grote Ontprikkellezing onderzoekt Brankele Frank het prikkel-fenomeen. Moeten we allemaal op prikkeldieet? Kán een mens eigenlijk wel overprikkeld zijn? En hoe zou je eigenlijk moeten ontprikkelen?

In deze lezing loodst Brankele je door de wereld van de prikkels zelf, langs de wegen die zij binnen in jou afleggen en langs de stadia die zij tijdens jouw ontwikkeling (hebben) doorlopen. Het gaat over ontspannen en inspannen, oorschelpen en festivals, volumeknoppen en stilte. Prikkelend, maar niet té.

Brankele Frank Msc. Neurobioloog, auteur en podcastmaker die wetenschap én persoonlijke ervaring inzet om te praten over mentale gezondheid.

Tijdens deze interactieve bijdrage bekijken we gedrag van personen met een verstandelijke beperking en/of dementie vanuit over- of onderprikkeling. Als je door een ‘SI’-bril (Sensorische Informatieverwerking) kijkt naar gedrag, dan krijg je vaak een andere kijk op de situatie. Wat is van invloed?

Niet alleen de eigenheid van de cliënt of bewoner is een belangrijke factor, maar ook de communicatie en variabelen van de belangrijke ander, de eigenschappen en inrichting van de ruimte en de materialen die beschikbaar zijn.

Je krijgt praktische handvatten om te proberen een betere prikkelbalans op zowel individueel niveau als groepsniveau voor elkaar te krijgen.

Yvonne Verstappen, Logopedist, taalwetenschapper en SI-expert, Amarant | ZZP’er

Prikkelverwerking is een van de hersenfuncties die als eerste uit rijpt en een belangrijke voorwaarde vormt voor verdere ontwikkeling. Hieruit valt te begrijpen dat veel kinderen met ontwikkelingsstoornissen last hebben van prikkels. Desondanks is er weinig aandacht voor prikkelverwerking en nog minder voor prikkelverwerking als uitkomstmaat in interventieonderzoek. Hierdoor is de kennis over de behandeling van prikkelverwerkingsproblemen schaars.

Binnen deze lezing nemen we u mee met onze ervaringen met prikkelverwerking bij kinderen met ontwikkelingsstoornissen. We bespreken hoe hersenontwikkeling en prikkelverwerking zich verhouden, welke klachten kinderen met ontwikkelingsstoornissen tonen. We laten zien hoe we met ouders belangrijke prikkel-uitkomsten hebben samengesteld en hoe we die hebben omgezet in uitkomstmaten die in interventie onderzoek gebruikt kunnen worden. Tenslotte bespreken we hoe prikkelverwerking in interventies kan worden onderzocht en welke implicaties dit heeft voor de toekomst.

Dr. Jan Sprengers, Kinder- en jeugdpsychiater en onderzoeker| N=you en Emma Center for Personalized Medicine (Amsterdam UMC).