Trauma en Comorbiditeit | Congres

Korte introductie op het programma

• Kennismaken met de zaal: achtergrond en verwachtingen deelnemers

Aafke Scharloo, zelfstandig gevestigd orthopedagoog en klinisch psycholoog

Trauma kan diepgaande en langdurige gevolgen hebben voor zowel de psychische als lichamelijke gezondheid. Verschillende gezondheidsproblemen kunnen elkaar versterken en verstrekkende gevolgen hebben voor de kwaliteit van leven. In deze lezing wordt ingegaan op de diagnostiek van traumagerelateerde klachten, variërend van Posttraumatische Stressstoornis tot complexere vormen van multimorbiditeit. Centraal staat het komen tot een zorgvuldige indicatiestelling als basis voor passende behandeling.

De lezing gaat uit van de principes van Evidence-Based Practice, waarbij wetenschappelijk onderzoek, klinische expertise en de ervaringen van patiënten samen het uitgangspunt vormen. Het doel is te komen tot een optimaal startpunt voor behandeling. Shared Decision Making staat daarbij centraal: samen beslissen met de patiënt, met diens naasten en met andere betrokken professionals, om zo tot een geïntegreerde en passende behandelstrategie te komen.

Prof. dr. Maartje Schoorl, klinisch psycholoog, directeur-bestuurder LUBEC

Afdeling Klinische Psychologie, LUBEC, Universiteit Leiden

Steeds meer onderzoek laat zien dat veel psychische problematiek samenhangt met onderliggend trauma. Tegelijkertijd kan het huidige zorgsysteem onbedoeld opnieuw traumatiserend werken. Daarom groeit de aandacht voor traumasensitieve zorg binnen de geestelijke gezondheidszorg.

In deze lezing wordt ingegaan op het vergroten van bewustzijn rondom trauma en de impact ervan op herstel. Ook komen de principes van Trauma Informed Recovery Oriented Care aan bod.

De nadruk ligt op het belang van ervaringskennis, de therapeutische relatie, het verminderen van stress en het versterken van autonomie door te vertrouwen op het helende potentieel van de mens.

Dr. Simona Karbouniaris, Lector GGZ Sociaal wetenschapper Hogeschool Leiden | GGZ Rivierduinen

Trauma betekent letterlijk wond of verwonding. Een verwonding kan lichamelijk zijn, maar ook psychisch en emotioneel. Hoe trauma ontstaat, en welke gevolgen dit voor iemand heeft, kan enorm verschillen. In alle gevallen geldt: trauma en het lichaam zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ook wanneer het lichaam niet letterlijk en figuurlijk is aangedaan. In deze lezing staat Anne stil bij waar trauma in wezen over gaat, wat het zo lichamelijk maakt, en waarom zorg dragen voor het lichaam zo’n belangrijk onderdeel is van heling.

Anne Marsman, psycholoog, traumaexpert en initiatiefnemer/hoofdredacteur Traumanet

Keuze uit sessie A of B

A. Trauma bij mensen met een LVB

Tijdens deze sessie zal dagvoorzitter Aafke Scharloo in gesprek gaan met een ervaringsdeskundige, een vrouw met LVB. Bij haar is de traumaproblematiek lange tijd over het hoofd gezien. Voordat deze problematiek aan het licht kwam heeft zij meer dan 10 DSM-classificaties gehad, maar trauma maakte daar geen deel van uit. Tijdens het gesprek komt de zoektocht naar hulp en herstel aan bod en worden de do’s en don’ts voor hulpverleners besproken.

Aafke Scharloo, zelfstandig gevestigd orthopedagoog en klinisch psycholoog

B. Trauma en de behandelaar – “Het gaat (niet) over mij”

Veel behandelaren in de geestelijke gezondheidszorg (ggz) kiezen voor hun vak vanwege persoonlijke ervaringen met ontwrichtende levenservaringen, toch is het voor de meeste behandelaren niet vanzelfsprekend om hier openhartig over te zijn. Dit kan verschillende redenen hebben. Zo heerst er in de ggz een professionele norm om afstand te bewaren, uit angst dat het delen van persoonlijke ervaringen de behandelingsrelatie zou kunnen beïnvloeden. Daarnaast speelt angst voor stigma een rol: behandelaren kunnen bang zijn dat ze als “minder professioneel” gezien worden als ze open zijn over hun eigen geestelijke kwetsbaarheden.

Ook speelt mee dat de ggz-cultuur vaak gericht is op het helpen van anderen, waardoor behandelaren het moeilijk kunnen vinden om zichzelf als iemand met eigen psychische kwetsbaarheden te zien of te praten. Toch laten steeds meer onderzoeken zien dat het delen van persoonlijke ervaringen, mits goed ingezet, juist een meerwaarde kan bieden voor de behandelrelatie. Het kan cliënten helpen zich meer begrepen en gezien te voelen, en het kan behandelaren menselijker maken, wat de verbinding vergroot.

In deze sessie pleit ik voor een nieuw perspectief waarin we ons openstellen om uit ervaringskennis te putten in behandelingen. Op een manier waarin de inspiratie en motivatie voor ons werk aansluit op de focus van onze professie. Hierbij zal ik putten uit eigen ervaringen met intergenerationeel trauma en de wijze waarop ik heb ontdekt hoe dit mijn werk nog dagelijks beïnvloedt.

Drs. Nadia Thiel, Klinisch psycholoog/psychotherapeut, Praktijkeigenaar Trivera Zorg in Groningen en bestuurslid Vereniging EMDR Nederland

Keuze uit sessie C of D

C. Autisme, persoonlijkheid en trauma

Mensen met autisme hebben een verhoogde kans op negatieve jeugdervaringen, zoals langdurige afwijzing, pesten en sociaal onbegrip. Daarnaast lopen zij een groter risico op traumatische gebeurtenissen. Deze ervaringen kunnen een diepgaande invloed hebben op emotieregulatie, zelfwaardering en persoonlijkheidsontwikkeling. In de klinische praktijk leidt dit regelmatig tot complexe diagnostische vragen, waarbij kenmerken van autisme, trauma en persoonlijkheidsproblematiek elkaar overlappen of versterken.

In deze keuzesessie biedt de spreker een actueel en praktijkgericht perspectief op de samenhang tussen autisme, persoonlijkheid en trauma. Hij bespreekt hoe professionals zorgvuldig kunnen differentiëren, welke valkuilen in diagnostiek en behandeling voorkomen, en wat dit vraagt in houding en interventiekeuze van de zorgprofessional.

Dr. Richard Vuijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut | Sarr Autisme Rotterdam (onderdeel van Antes binnen Parnassia Groep) & eigenaar van AutismeSpectrumNederland, docent Parnassia Groep Academie

D: Trauma en verslaving

Verslaving is een veelvoorkomende comorbiditeit van trauma. Hoewel bekend is dat beide stoornissen geïntegreerd behandeld moeten worden, roept dit in de praktijk nog vaak vragen op, bijv. ‘Hoe interacteren actief middelengebruik en trauma?’ en ‘Wat zijn specifieke aandachtspunten in de behandeling van deze comorbiditeit?’. In deze keuzesessie worden inzichten vanuit de wetenschap als klinische ervaringen gebundeld om waar mogelijk evidence-based en waar nodig best-practice handvatten te geven voor deze uitdagende comorbiditeit.

Dr. Wiebren Markus, hoofd onderzoek en GZ-psycholoog IrisZorg, als senior onderzoeker verbonden aan het NISPA/Radboudumc en als docent verslaving en verslaving en trauma aan de Radboud Universiteit en het Radboudumc