Probleemgedrag bij dementie

Blik op de dag en recente ontwikkelingen

Dr. Susanne de Kort, specialist ouderengeneeskunde en kaderarts eerstelijn

Door veranderingen in de hersenen overziet iemand met dementie de gevolgen van beslissingen niet goed. Inschatten wat het beste voor je is, wordt daardoor lastiger. Ouderen met dementie reageren dan ook veel vaker impulsief of vanuit emotie. Hoe komt dit? Wat weten we over het brein en dementie en welke invloed heeft dit op het gedrag?

Jolanda Snel, neuropsycholoog, trainer en onderzoeker naar de invloed van metabole interventies op het brein aan de Universiteit Leiden

Bij dementie gaan het geheugen en het lerend vermogen geleidelijk of soms snel achteruit. Toch blijven er zelfs in een vergevorderd stadium nog veel mogelijkheden. Het impliciete geheugen blijft vaak lang intact, en methoden zoals emotieleren, associatieleren en foutloos leren kunnen verrassende kansen bieden. Welke mogelijkheden zijn er nog wel bij dementie?

Dr. Frans Hoogeveen, vrijgevestigd  gz-psycholoog, onderzoeker en specialist dementiezorg. Hij was lector psychogeriatrie aan De Haagse Hogeschool, voorzitter van de Vereniging voor Psychogeriatrie en hoofdredacteur van Denkbeeld, vakblad over dementie.

Momenteel wordt de zorgstandaard dementie geactualiseerd. Wat is er veranderd en waar mogen we nog extra aandacht voor hebben? Hoe breng je als zorgprofessional de vernieuwde zorgstandaard in de praktijk tot leven en wat heb je er eigenlijk aan?

Marieke van Werkhoven, Landelijk coördinator Implementatie Zorgstandaard Dementie 

A: Het levensverhaal en de invloed op gedrag 

Het levensverhaal van iemand geeft vaak veel inzicht waar bepaald gedrag vandaan komt. Dit kan verklarend werken en aanknopingen bieden voor het voorkomen van probleemgedrag. Hoe kom je meer te weten over het levensverhaal van jouw cliënt met dementie en de invloed daarvan op jouw eigen handelen?

Henriëtte Ettema, programmaleider Verpleging Verzorging en Thuiszorg bij het CCE & Gonneke Haaksma, trainingsacteur

B. Context in kaart brengen

Als je (met je collega’s) vastloopt rondom probleemgedrag, kan het helpen om de context in beeld te brengen. Welke factoren vanuit bijvoorbeeld het levensverhaal, de sociale en fysieke omgeving of de organisatie van de zorg, hangen samen met probleemgedrag? Op welke manier hebben ze invloed op de situatie en houden ze die in stand? Door de context in kaart te brengen, ontstaan vaak nieuwe inzichten.

De Beeldvormer is een gratis hulpmiddel dat recent ontwikkeld werd om veel van de eventuele aspecten die samenhangen met probleemgedrag in kaart te brengen. Je kunt deze tool als interdisciplinair team inzetten ter oriëntatie op wat gedrag belemmert en bevordert, om een vastlopende situatie met probleemgedrag weer in beweging te krijgen. Hoe je dit kunt doen, leer je tijdens deze workshop.

Angèle Jonker, coördinator CCE

C: Zingen als interventie in de dagelijkse zorgpraktijk

Samen zingen is een toegankelijke en effectieve interventie in de zorg voor mensen met dementie. Zingen versterkt sociale verbinding, kan spraak stimuleren of vloeiender maken, helpt angst en pijn verzachten en bevordert een positieve stemming. Het werkt ook als uitlaatklep voor emoties: dit geeft ruimte en ontspanning en kan zelfs een lastige zorghandeling transformeren in een moment van plezier en contact.

Tijdens deze inspirerende workshop krijgen deelnemers inzicht in de wetenschappelijke onderbouwing van de kracht van zingen én concrete handvatten om dit direct in de zorgpraktijk toe te passen. De workshop is tevens interactief, zodat je al zingend ook zelf kunt ervaren wat zingen teweegbrengt.

Sanne Mallant, Zorg-Zangeres voor Zingen in de Zorg en Gezondheidswetenschapper

D.  Maak veiligheid voelbaar

Jouw gedrag en stemming hebben invloed op het gedrag van een ander. Wanneer je bijvoorbeeld gespannen bent kan de ander jouw spanning voelen en hierdoor ander gedrag vertonen dan je zou verwachten. Hoe kan je zelf rustig blijven in een spannende situatie en hoe stuur je het gedrag van de ander niet per ongeluk de kant op die je niet wil. Hoe je dit kunt doen, leer je tijdens deze workshop.

Annemiek Grijpma, GZ psycholoog en Hartcoherentietrainer